دیدن رد خون روی مسواک یا صورتی شدن آب دهان برای خیلیها ترسناک است. درست همانجاست که فرد از خود میپرسد «یعنی دچار خونریزی لثه شدهام؟ و اصلاً آیا این خونریزی طبیعی است یا خطرناک؟» گاهی این وضعیت فقط پیامی دوستانه از لثههاست که میگویند به بهداشت دهانت بیشتر توجه کن! اما در بعضی افراد میتواند زنگ هشدار بیماریهای جدیتر لثه یا حتی مشکلات عمومی بدن باشد. تفاوت این دو حالت را ظاهر لثه، بوی دهان، شدت و تکرار خونآمدن مشخص میکند، نه حدس و گمان. در این مقاله قدمبهقدم توضیح میدهیم که چرا چنین اتفاقی میافتد، چه زمانی باید نگران شوید و تا وقتی نوبت ویزیتتان برسد، چه کارهای ساده و بیخطری میتوانید برای آرام کردن اوضاع انجام بدهید تا هم خیالتان آسودهتر شود و هم سلامت دهانتان به خطر نیفتد.
علت خونریزی لثه؛ از مسواک زدن اشتباه تا بیماری لثه
در بیشتر افراد، اصلیترین علت خونریزی کردن لثهها پلاک میکروبی است که روی دندانها جمع شده و لثه را تحریک کرده است. اما علل دیگر، از روش اشتباه مسواک زدن گرفته تا بیماریهای عمومی مثل دیابت یا مصرف داروهای رقیقکننده خون، همگی میتوانند در خونریزی نقش داشته باشند. در ادامه، مهمترین علتها را بهصورت جداگانه بررسی میکنیم:
پلاک دندانی و التهاب لثه (ژنژیویت)
شایعترین علت خونریزی لثه، «ژنژیویت» یا التهاب سطحی لثه است؛ یعنی مرحله اولیه بیماری لثه که با جمع شدن پلاک (لایه چسبنده باکتریها) روی دندان و لبه لثه ایجاد میشود. در این وضعیت لثهها قرمز، متورم و حساس میشوند و هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن بهراحتی از آنها خون میآید. معمولاً دردی شدید در این مرحله وجود ندارد و همین باعث میشود خیلیها آن را جدی نگیرند.
خبر خوب این است که ژنژیویت در این مرحله با جرمگیری حرفهای و بهبود بهداشت دهان، کاملاً قابلبرگشت است؛ اما وبسایت mayoclinic.org مینویسد:
- Gingivitis does not cause bone loss. But left untreated, it can lead to a much more serious gum disease, called periodontitis, and tooth loss.
- ژنژیویت باعث تحلیل استخوان نمیشود. اما در صورت عدم درمان، میتواند به بیماری لثه بسیار جدیتری به نام پریودنتیت و از دست دادن دندان منجر شود.
مسواک زدن خشن و استفاده نکردن از نخ دندان
گاهی دلیل دیدن خون هنگام مسواک زدن ترکیبی از دو عامل متضاد است:
- مسواک زدن خشن
- پاک نکردن روزانه پلاک بین دندانها
اگر با مسواک زبر و حرکات رفتوبرگشت شدید مسواک بزنید، لبه لثهها آسیب میبینند و شروع به خونریزی میکنند. اگر نخ دندان استفاده نکنید، پلاک بین دندانها باقی میماند و زمینه التهاب و خونریزی را فراهم میکند.
در بسیاری از بیماران، اصلاح روش مسواک زدن (استفاده از مسواک نرم و حرکت ملایم دورانی) و اضافه کردن نخ دندان یا مسواک بیندندانی به روتین روزانه، بهتنهایی باعث کاهش خونریزی لثه در طی چند هفته میشود؛ البته به شرطی که همزمان جرمگیری حرفهای هم انجام شود.
مشکلات سیستمیک (دیابت، داروهای رقیقکننده خون و کمبود ویتامینها)
بعضی بیماریها و داروها هم میتوانند علت این اتفاق باشند:
- دیابت: وبسایت perfectsmiles.net میگوید که قند خون کنترلنشده توان دفاعی بدن را در مقابل عفونت کم میکند، زمینه را برای التهاب و بیماری لثه فراهم میکند و خطر خونریزی لثه را بالا میبرد.
- داروهای رقیقکننده خون (مثل وارفارین، برخی ضدانعقادها): این داروها لثه را «آسیبپذیرتر» نمیکنند؛ اما اگر التهاب لثه داشته باشید، شدت و مدت خونریزی بیشتر میشود.
- کمبود ویتامین C و K: کمبود ویتامین C میتواند باعث شکنندگی عروق و خونریزی شود؛ کمبود ویتامین K هم در انعقاد خون نقش دارد و در موارد کمبود شدید، خونریزی راحتتر رخ میدهد.
- تغییرات هورمونی (مثلاً بارداری یا حوالی قاعدگی): تغییرات هورمونی میتوانند حساسیت لثهها را افزایش دهند و ژنژیویت «حاملگی» یا «قاعدگی» ایجاد کنند که با خونریزی بیشتر همراه است.
چه زمانی خونریزی لثه جدی است و باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟
همه خونریزیها یکسان نیستند. گاهی لثه کمی تحریک شده و با اصلاح بهداشت بهتر میشود، اما گاهی خونریزی علامت یک بیماری جدیتر است که اگر بهموقع درمان نشود، ممکن است به لق شدن یا از دست دادن دندانها ختم شود.
بهطورکلی، اگر خونریزی بیشتر از چند روز تا یکی دو هفته با وجود بهداشت بهتر ادامه پیدا کند یا همراه با علائم دیگری باشد، حتماً باید برای معاینه تخصصی و احتمالاً جرمگیری حرفهای به دندانپزشک مراجعه کنید.
خونریزی همراه با بوی بد دهان و لق شدن دندانها
اگر خونریزی لثه همراه با موارد زیر باشد، احتمال بیماری پیشرفتهتری مثل پریودنتیت مطرح میشود:
- بوی بد دهان که با مسواک زدن ساده برطرف نمیشود
- احساس طعم بد یا چرک در دهان
- عقب رفتن لثهها و بلندتر به نظر رسیدن دندانها
- لق شدن یا جابهجا شدن دندانها در قوس دندانی
در این حالت، بیماری لثه از مرحله سطحی (ژنژیویت) عبور کرده و وارد مرحلهای شده که استخوان نگهدارنده دندانها درگیر شده است. در این وضعیت، تنها راه منطقی، مراجعه سریع به دندانپزشک و شروع درمان به شکل جدی (جرمگیری عمیق، اسکیلینگ و روتپلنینگ، و در موارد شدیدتر درمانهای تخصصی لثه) است.
خونریزی خودبهخودی بدون تحریک
اگر بدون مسواک زدن یا نخ دندان، لثهتان خودبهخود خونریزی میکند (مثلاً هنگام صحبت یا در خواب)، این وضعیت میتواند نشانه التهاب شدید لثه و بیماری پیشرفتهتر باشد. در مواردی، ممکن است به اختلالات خونی، مشکلات انعقاد، مصرف برخی داروها یا کمبود ویتامینها هم مرتبط باشد. در چنین حالتی، مراجعه فوری به دندانپزشک و در صورت نیاز ارجاع به پزشک عمومی یا متخصص داخلی ضروری است. این نوع خونریزی را نباید فقط «حساس بودن لثه» پنداشت و باید جدی گرفته شود.
جدول زیر بهطور خلاصه، شدت خونریزی، علائم همراه و اقدام پیشنهادی را نشان میدهد:
وضعیت خونریزی لثه | علائم همراه | اقدام پیشنهادی |
خونریزی فقط هنگام مسواک زدن | بدون درد یا تورم واضح، گاهی لثه کمی قرمز | اصلاح روش مسواک و نخ دندان، مراجعه برای چکاپ و جرمگیری طی ۱–۲ هفته |
خونریزی هنگام نخ دندان یا خوردن غذای سفت | لثه حساس، کمی تورم یا بوی خفیف | معاینه و جرمگیری حرفهای در اولین فرصت، بررسی شروع بیماری لثه |
خونریزی خودبهخودی (بدون تحریک) | بوی بد دهان، تورم، لق شدن دندان یا علائم عمومی (خستگی، کبودی…) | مراجعه فوری به دندانپزشک و در صورت تشخیص، ارجاع به پزشک برای بررسی سیستمیک |
این جدول یک راهنمای کلی است؛ تشخیص نهایی همیشه بهعهده دندانپزشک است و جایگزین ویزیت حضوری نمیشود.
راهحلهای ساده برای کنترل خونریزی لثه در خانه
واقعیت این است که ممکن است بین الان که خونریزی دارید تا نوبت دندانپزشکی شما، چند روز فاصله باشد. در این فاصله، میتوانید چند کار ساده و ایمن انجام بدهید تا بهعنوان درمان موقت عمل کنند و التهاب را تا حدی کاهش بدهند.
- از یک مسواک با برس نرم (Soft) استفاده کنید و حرکات دورانی ملایم روی خط لثه انجام دهید؛ از فشار زیاد و حرکات رفتوبرگشت تند خودداری کنید.
- دو بار در روز مسواک بزنید و یکبار هم از نخ دندان یا مسواک بیندندانی استفاده کنید؛ حتی اگر در چند روز اول اندکی خونریزی ببینید، این کار را ادامه دهید.
- میتوانید با مشورت دندانپزشک، از خمیردندانهای مخصوص لثه یا ضدپلاک استفاده کنید؛ این محصولات کمک میکنند التهاب سریعتر فروکش کند.
رژیم غذایی هم در سلامت لثه کاملاً نقش دارد:
- مصرف کافی میوهها و سبزیجات تازه (بهویژه منابع غنی از ویتامین C مثل مرکبات، فلفل دلمهای، کیوی) به استحکام بافت لثه و رگهای خونی کمک میکند.
- کمبود مواد مغذی، بهخصوص کمبود ویتامین C و K، میتوانند زمینه خونریزی لثه را بیشتر کنند؛ اگر رژیمتان محدود است، بد نیست با پزشک درباره بررسی این کمبودها صحبت کنید.
- کاهش مصرف نوشیدنیهای قندی و اسیدی (نوشابهها، نوشیدنیهای انرژیزا) نیز به کاهش التهاب لثه و سلامتی کلی دهان کمک میکند.
این توصیهها هم به کاهش خونریزی لثه کمک میکند و هم برای سلامت عمومی بدن مفید است.
سیگار و قلیان هم یکی از جدیترین دشمنان لثه هستند؛ هم ریسک بیماری لثه را بالا میبرند و هم روند بهبود را کند میکنند. افراد سیگاری بیشتر در معرض بیماری لثه، خونریزی و در نهایت از دست دادن دندان هستند. ترک سیگار، در کنار جرمگیری و درمان حرفهای، شانس موفقیت درمان بیماری لثه را بهطور چشمگیری بالا میبرد.
علاوهبراین، کنترل استرس، خواب کافی و ورزش منظم هم بهطور غیرمستقیم سیستم ایمنی را تقویت میکند و به بدن در کنترل التهابهای مزمن مثل التهاب لثه کمک میکند.
یادتان باشد که تمام این کارها فقط درمان موقت برای کمک به کنترل وضعیت هستند؛ تشخیص علت اصلی و برنامهریزی برای درمان خونریزی لثه فقط با معاینه و عکس کامل در مطب امکانپذیر است.
سخن پایانی
خونریزی لثه علامتی است که نباید آن را طبیعی فرض کرد و نادیده گرفت و این معضل چه فقط هنگام مسواک زدن اتفاق بیفتد و چه خودبهخود پیش بیاید، همیشه مهم است و میتواند از التهاب ساده لثه گرفته تا بیماریهای پیشرفتهتر لثه و حتی مشکلات عمومی بدن، اخبار بدی از بدنتان را به شما بازگو کند. اما خبر خوب این است که در بیشتر موارد، با ترکیب جرمگیری حرفهای، اصلاح بهداشت دهان، بهبود تغذیه و تغییر سبک زندگی، میتوان بهخوبی آن را کنترل و درمان کرد. اگر خونریزیها تکرار میشود یا همراه با بوی بد دهان و التهاب است، معاینه تخصصی در کلینیک دندانپزشکی سما میتواند علت اصلی را برایتان مشخص کند و با جرمگیری حرفهای و برنامه درمانی دقیق، سلامت لثه و دندانهای شما را برگرداند. بنابراین همین امروز یک نوبت ویزیت بگیرید تا از مشکلات جدیتر پیشگیری کنید.