درمان دندان شکسته یعنی بازسازی اصولی تاج و ساختار دندان، پیشگیری از آسیب به ریشه و حفظ زیبایی لبخند. شکستن دندان یکی از شایعترین آسیبهای دهان و دندان است و معمولاً بر اثر ضربه، افتادن، تصادف یا حتی گاز زدن مواد بسیار سخت مانند یخ، پسته و آجیل اتفاق میافتد. گاهی تنها بخشی از مینای دندان لبپر میشود و گاهی شکستگی عمیقتر است و تا عاج یا پالپ دندان پیش میرود. حتی ترکهای کوچک هم اگر درمان نشوند، میتوانند باعث التهاب، عفونت یا تشکیل آبسه شوند. بههمیندلیل، مراجعه سریع به دندانپزشک و انتخاب روش درمانی مناسب اهمیت زیادی دارد. در ادامه بهصورت علمی انواع شکستگی دندان، اقدامات اولیه پساز آسیب و جدیدترین روشهای درمان شکستگی دندان را بررسی میکنیم تا بدانید در صورت بروز این مشکل چگونه باید عمل کنید و چه گزینههای درمانی برای بازگرداندن سلامت و زیبایی لبخندتان وجود دارد.
انواع شکستگی دندان و علائم آن
از یک لبپریدگی جزئی مینای دندان گرفته تا شکاف عمیقی که ریشه و عصب دندان را درگیر کرده یا حتی کنده شدن کامل دندان از حفره، شدت آسیب وارده به دندان میتواند متفاوت باشد. نشانهها و علائم شکستگی ونحوه درمان دندان شکسته بستگی به عمق آسیب دارد. در جدول زیر خلاصهای از انواع شکستگی دندان و نحوه درمان هر کدام را آوردهایم:
نوع آسیبدیدگی دندان | وضعیت و علائم | درمان معمول |
لبپر شدن جزئی مینای دندان | لبه تیز یا زبری در سطح دندان؛ درد معمولاً ندارد یا خفیف است. | صاف کردن لبه توسط دندانپزشک یا ترمیم با کامپوزیت (در صورت نیاز جهت زیبایی). |
شکستگی تا عاج دندان | حساسیت به سرما، گرما و شیرینی؛ ممکن است درد لحظهای داشته باشد. | استفاده از مواد پرکننده یا کامپوزیت برای ترمیم قسمت شکسته؛ گاهی روکش برای استحکام بیشتر. |
شکستگی عمیق (درگیری عصب) | درد شدید و مداوم؛ احتمال خونریزی پالپ؛ ورم کردن اطراف دندان. | درمان عصبکشی (درمان ریشه) جهت حذف عصب آسیبدیده، سپس روکش کردن دندان جهت محافظت بلندمدت. |
شکستگی ریشه یا لق شدن شدید | درد شدید؛ لق بودن یا جابجایی دندان؛ احتمال آسیب به بافتهای نگهدارنده. | گاهی امکان اسپلینت (اتصال دندان لق به دندانهای مجاور) برای تثبیت وجود دارد؛ در موارد شدیدتر کشیدن دندان و جایگزینی با ایمپلنت. |
کنده شدن کامل (دندان افتاده) | خروج دندان از حفره همراه با خونریزی شدید؛ درد و شوک. | قراردادن سریع مجدد دندان در حفره (اگر ممکن باشد)؛ نگهداری دندان در شیر یا محلول نمکی و مراجعه فوری برای تلاش جهت کاشت مجدد دندان. |
توجه: در یکی از مقالات وبسایت my.clevelandclinic.org اشاره شده است که در موارد ترکهای مویی بسیار سطحی که درد یا حساسیتی ایجاد نمیکنند، ممکن است دندانپزشک فقط بهطور دورهای آن را معاینه کند و نیازی به درمان فوری نباشد؛ اما هر ترک یا شکستگی که موجب درد، حساسیت یا آسیب به بافت نرم دهان شود را باید توسط دندانپزشک ارزیابی کند.
اقدامات اولیه هنگام شکستن دندان
در صورت شکستگی دندان یا کنده شدن آن، اقدامات اولیه صحیح میتواند در نجات دندان و جلوگیری از عفونت نقش زیادی داشته باشد. پس برای درمان دندان شکسته موارد زیر را بهخاطر بسپارید:
حفظ خونسردی و بررسی وضعیت
ابتدا آرامش خود را حفظ کنید. اگر درد شدید دارید یک مسکن خوراکی (ایبوپروفن یا استامینوفن) مصرف کنید. در آینه نگاه کنید یا از دیگری بخواهید محل آسیب را بررسی کند تا متوجه شوید چه قسمتی شکسته و شدت خونریزی چقدر است.
توقف خونریزی
در صورت خونریزی از لثه یا دندان، یک تکه گاز استریل یا پارچه تمیز را روی محل خونریزی قرار بدهید و با فشار ملایم حدود ۱۰ دقیقه نگه دارید تا خون بند بیاید. میتوانید با دندانهایتان روی گاز فشار بیاورید تا فشار یکنواختی در سطح دهان اعمال شود. اگر خونریزی زیاد بود و پساز 15-20 دقیقه قطع نشد، برای درمان دندان شکسته به اورژانس مراجعه کنید.
شستشوی دهان
دهان خود را با آب ولرم بشویید تا هرگونه خاک، خون لختهشده یا ذرات جداشده تمیز شوند. شستشو با آب نمک رقیق (نصف قاشق چایخوری نمک در یک لیوان آب) نیز به ضدعفونی شدن محیط دهان کمک میکند.
یافتن قطعات شکسته دندان
اگر تکهای از دندان شکسته و کاملاً جدا شده است، آن را پیدا کنید. قطعات شکسته دندان را با آب تمیز بهآرامی بشویید تا آلودگیشان برطرف شود. توجه کنید که تکه دندان را روی دستمال یا سطح خشک قرار ندهید؛ چون مرطوب نگه داشتن آن برای افزایش شانس اتصال مجدد ضروری است.
حفظ دندان کندهشده
درصورتیکه کل دندان از ریشه خارج شده است، سریعاً آن را از ناحیه تاج (قسمت سفید رنگ) بردارید و از لمس ریشه خودداری کنید. اگر ریشه کثیف شده، تنها با یک شستشوی ملایم آب آن را تمیز کنید و با تلاش آرام، سعی کنید دندان را سر جای خود در حفره قرار بدهید.
اگر نتوانستید دندان را در محل خود جا بزنید، آن را در یک لیوان شیر سرد بیندازید. در صورت در دسترس نبودن شیر، نگهداری دندان در بزاق دهان خود فرد یا محلول نمکی سرد نیز مفید است. از نگه داشتن دندان در آب خالص خودداری کنید؛ چون my.clevelandclinic.org میگوید که شیر بهدلیل داشتن ترکیبات لازم برای حفظ سلولهای سطح ریشه بهترین محیط موقت است. دندان کندهشده را حتیالامکان طی کمتر از ۱ ساعت به دندانپزشک برسانید؛ زیرا شانس موفقیت کاشت مجدد پساز این زمان بهشدت کاهش مییابد.
کمپرس سرد و کاهش درد
برای کم کردن درد و تورم، یک کمپرس سرد روی صورت در ناحیه دندان آسیبدیده قرار بدهید. سرما به کاهش تورم و درد کمک میکند. همچنین میتوانید از مسکنهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن استفاده کنید تا هنگام انتقال به دندانپزشکی درد کنترل شود.
پوشاندن لبههای تیز
اگر لبه تیز دندان شکسته داخل دهان شما را زخمی میکند و باید چند ساعت تا رسیدن به دندانپزشک صبر کنید، میتوانید روی آن ناحیه موم دندانپزشکی (موم ارتودنسی) قرار بدهید یا در صورت نبود موم، یک آدامس بدون قند را روی بخش تیز دندان بچسبانید. این کار از بریدگی زبان و گونه جلوگیری میکند.
انجام موارد بالا میتواند از شدت آسیب و درد بکاهد و شرایط دندان را برای اقدامات بعدی پایدارتر کند. پساز انجام کمکهای اولیه، حتماً باید در اسرع وقت برای درمان دندان شکسته به دندانپزشک مراجعه کنید، حتی اگر درد کاهش یافته باشد.
روشهای درمان دندان شکسته در دندانپزشکی
دندانپزشک پساز معاینه دندان آسیبدیده و بررسی عکس رادیوگرافی، براساس شدت شکستگی، یکی از روشهای زیر یا ترکیبی از آنها را برای درمان دندان شکسته به کار میگیرد:
- ترمیم کامپوزیت یا باندینگ: برای شکستگیهای کوچک (لبپریدگی یا ترکهای کمعمق) دندانپزشک میتواند از مواد همرنگ دندان (کامپوزیت رزین) جهت بازسازی بخش از دست رفته استفاده کند. این روش نیازی به بیحسی زیاد ندارد و طی یک جلسه انجام میشود.
- روکش (تاج مصنوعی): در مواردی که بخش بزرگی از تاج دندان شکسته است و یا پرشدگی وسیعی لازم است، برای درمان دندان شکسته استفاده از روکش کامل دندان توصیه میشود. روکش یک کلاهک از جنس سرامیک یا فلز–سرامیک است که روی بقایای دندان تراشخورده قرار میگیرد و شکل و استحکام یک دندان سالم را فراهم میکند.
- عصبکشی (درمان ریشه): اگر شکستگی به پالپ دندان رسیده و عصب دچار آسیب یا عفونت شده باشد، درمان ریشه ضروری است. دندانپزشک یا متخصص اندودانتیکس عصب و بافتهای عفونی داخل کانالهای ریشه را تخلیه کرده و کانال را پُر میکند؛ سپس معمولا برای جلوگیری از شکستگی مجدد، دندان روکش میشود.
- کشیدن دندان و کاشت ایمپلنت: اگر میزان آسیب به حدی باشد که دندان قابل حفظ نباشد (مثلا شکستگی عمودی ریشه عمیق یا خرد شدن گسترده دندان), آخرین راهحل کشیدن بقایای دندان است. در این صورت پساز التیام بافتها، میتوان جای خالی دندان را با یک ایمپلنت دندان یا بریج (پروتز ثابت) پر کرد تا از جابهجایی سایر دندانها و مشکلات جویدن جلوگیری شود.
- اسپلینت کردن دندان لق: در موارد لقشدگی شدید یا شکستگی فک که دندان در جای خود ناپایدار است، دندانپزشک برای درمان دندان شکسته ممکن است بهطور موقت دندان آسیبدیده را با یک سیم یا مواد کامپوزیتی به دندانهای مجاور متصل کند (اسپلینت) تا تکان نخورد و فرصت ترمیم به بافتهای نگهدارنده بدهد. اسپلینت معمولاً چند هفته تا چند ماه در دهان باقی میماند و سپس برداشته میشود.
در همه این موارد، مراقبت و پیگیری بعد از درمان بسیار مهم است تا از بروز مشکلات بعدی جلوگیری شود.
راههای پیشگیری از شکستگی دندان
همیشه پیشگیری بهتر از درمان است. برای کاهش ریسک شکستگی دندان:
- هنگام انجام ورزشهای پربرخورد (مثل فوتبال، بسکتبال، رزمی) حتماً از گارد دهان (محافظ دندان) استفاده کنید تا ضربه مستقیم به دندانها کاهش یابد.
- عادات نادرستی مانند جویدن یخ، آبنبات سفت یا باز کردن در بطری با دندان را ترک کنید؛ این کارها بهراحتی میتوانند باعث ترک خوردن یا شکستگی دندان سالم شوند.
- اگر دندانقروچه میکنید، با مراجعه به دندانپزشک یک نایت گارد (محافظ شبانه) تهیه کنید تا فشار حاصل از ساییدن دندانها در خواب به مینای دندان آسیب نرساند.
- بهطور منظم به دندانپزشک مراجعه کنید. معاینات دورهای میتواند ترکهای ریز دندان را قبلاز پیشرفت شناسایی کنید و اقدامات پیشگیرانه انجام شود. همچنین درمان به موقع پوسیدگی و مشکلات دندانی مانع ضعیف شدن ساختار دندان و شکستگی آن در آینده خواهد شد.
سخن پایانی: ترمیم حرفهای دندان شکسته در کلینیک دندانپزشکی سما
در صورت مواجهه با دندان شکسته وحشت نکنید؛ اما درمان دندان شکسته را نیز به تعویق نیندازید. هر چه زودتر به دندانپزشک مراجعه کنید شانس حفظ دندان بیشتر میشود. کلینیک دندانپزشکی سما با بهرهگیری از جدیدترین تکنیکهای ترمیم و تیم متخصص، آماده پذیرش بیماران با موارد اورژانسی مانند شکستگی دندان است. در کلینیک سما ابتدا تلاش میشود تا حد امکان دندان آسیبدیده حفظ و ترمیم شود؛ درصورتیکه امکان نگهداری دندان نباشد، بهترین گزینههای جایگزینی مانند ایمپلنت توسط متخصصان مجرب ارائه خواهند شد. با اعتماد به کلینیک دندانپزشکی سما، لبخند خود را پساز یک حادثه ناخوشایند دوباره به دست خواهید آورد و از درمانی ایمن و موفق بهرهمند خواهید شد.